Clinical Excellence

fa مداخلات آموزشی موثر بر خودمراقبتی جنسی و باروری زنان: یک مرور دامنه‌ای از کارآزمایی‌های بالینی Effective Educational Interventions for Women's Sexual and Reproductive Self-Care: A Scoping Review of Clinical Trials مامائی مامائی مروری Review <div style="text-align: justify;">سلامت جنسی و باروری یکی از مهم‌ترین حوزه‌های سلامت در زنان است که در صورت نادیده‌گرفتن و عدم دانش کافی نسبت به آن منجر به انجام رفتارهای پرخطر و ایجاد عوارض متعددی می‌شود. این در حالی است که یکی از راه‌های بهبود سلامت، به‌کارگیری روش‌های خودمراقبتی است که بنا به تعریف سازمان جهانی بهداشت به‌عنوان «توانایی افراد، خانواده‌ها و جوامع برای ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری، حفظ سلامت و مقابله با بیماری و ناتوانی با یا بدون حمایت ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی» تعریف شده است. لذا، هدف این مطالعه مرور دامنه‌ای بر مداخلات آموزشی موثر بر خودمراقبتی جنسی و باروری زنان است. این مطالعه با جستجوی کلیدواژه‌های خودمراقبتی، سلامت جنسی و باروری، مداخلات و زنان در پایگاه‌های داده  Web of Science ،SID ، Iran Doc،Magiran ،Scopus ،Google Scholar و Pubmed در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ صورت گرفت. تعداد ۹۹۴ مقاله در ابتدای جستجو یافت شد. سپس در طی غربالگری چهار مرحله‌ای، درنهایت به ۱۱ مقاله کاهش یافت و وارد مطالعه حاضر شد. یافته‌ها نشان داد مداخلات در زمینه خودمراقبتی جنسی و باروری از روش‌های مختلفی مانند مدل‌های آموزشی انگیزش محافظت (۰۰۱/۰P<  و ۰۰۰/۰P<)، رفتار برنامه‌ریزی شده (۰۰۱/۰P<)، تکنیک جیگساو (۰۰۱/۰P<)، کتابچه (۰۰۱/۰P<)، نرم‌افزار مبتنی بر گوشی هوشمند (۰۰۱/۰P<)، دستورالعمل‌ خودمراقبتی جلوگیری از عفونت واژینال (۰۵/۰P<) و مشاوره روش‌های بهداشتی (۰۰۰۱/۰P<) در دختران و زنان سنین باروری استفاده شده است که با نتایج مثبت و معنادار از لحاظ آماری همراه بوده است و باعث ارتقا وضعیت دانش، پیرامون سلامت جنسی و باروری و اتخاذ عملکردهای خودمراقبتی جنسی و باروری در افراد می‌شود. براین‌اساس برآورد می‌شود که اگرچه مطالعات در این زمینه محدود و نیاز به مداخلات بیشتری وجود دارد؛ اما به نظر می‌رسد استفاده از هرکدام از روش‌ها با توجه به امکانات و بسترهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه کمک کننده است و با درنظرگرفتن این مداخلات در برنامه‌های بهداشتی و آموزشی سلامت به‌عنوان یک روش ارتقادهنده خودمراقبتی می‌توان وضعیت سلامت جنسی و باروری را بهبود ببخشد.  </div> <div style="text-align: justify;">Sexual and reproductive health is one of the most critical areas of health in women, and insufficient knowledge in this area leads to risky behaviors and causes numerous complications. Meanwhile, one way to improve health is to utilize self-care methods, which the World Health Organization defines as "the ability of individuals, families, and communities to promote health, prevent disease, maintain health, and cope with illness and disability with or without the support of a health worker". Therefore, the present study aimed to conduct a scoping review of educational interventions that are effective in promoting women's sexual and reproductive self-care. This study was conducted by searching for the keywords "self-care," "sexual and reproductive health," "interventions," and "women" in the Web of Science (WOS), Scientific Information Database (SID), IranDoc, Magiran, Scopus, Google Scholar, and PubMed databases from 2000 to 2025. A total of 994 articles were found at the beginning of the search. Then, during a four-stage screening process, they were ultimately reduced to 11 articles and included in the study. The findings indicated that interventions in the field of sexual and reproductive self-care using various methods, such as educational models for protective motivation (P<0.001 and P<0.000), planned behavior (P<0.001), jigsaw technique (P<0.001), booklet (P<0.001), smartphone-based software (P<0.001), self-care instructions to prevent vaginal infection (P<0.05), and counseling regarding hygienic practices (P<0.0001) have been used in girls and women of reproductive age, which has been associated with positive and statistically significant results and has improved the state of knowledge about sexual and reproductive health and the adoption of sexual and reproductive self-care practices in individuals. Accordingly, it is estimated that although studies in this field are limited and more interventions are needed, each method appears to be beneficial, depending on the society's cultural, social, and economic conditions and facilities. By considering these interventions in health and health education programs as a method to promote self-care, sexual and reproductive health can be improved.  </div> خودمراقبتی, سلامت باروری, سلامت جنسی, مداخلات, زنان. Interventions, Reproductive Health, Self-care, Sexual Health, Women. 10 25 http://ce.mazums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1054-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Dezyani فاطمه دزیانی fatemeh.dezyani1998@gmail.com 10031947532846005558 10031947532846005558 No Master's Student, School of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran دانشجو کارشناسی ارشد، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Zeinab Hamzehgardeshi زینب حمزه گردشی hamzehgardeshi@yahoo.com 10031947532846005559 10031947532846005559 No Professor, Sexual and Reproductive Health Research Center, School of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran.Professor, Sexual and Reproductive Health Research Center, School of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran. مرکز تحقیقات سلامت جنسی و باروری، استاد گروه بهداشت باروری و مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Roya Nikbakht رویا نیکبخت roya.nikbakht2011@gmail.com 10031947532846005560 10031947532846005560 No Assistant Professor, Department of Biostatistics and Epidemiology, School of Health, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran استادیار، گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Zohreh Shahhosseini زهره شاه حسینی zshahhosseini@yahoo.com 10031947532846005561 10031947532846005561 Yes Sexual and Reproductive Health Research Center, School of Nursing and Midwifery, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran مرکز تحقیقات سلامت جنسی و باروری، دانشکده پرستاری مامایی، دانشگاه علوم پرشکی مازندران، ساری، ایران